Jaki ptak podrzuca jaja innym ptakom i dlaczego to robi?
Pasożytnictwo lęgowe, czyli zjawisko polegające na składaniu jaj w gniazdach innych ptaków, jest jednym z najbardziej fascynujących i jednocześnie kontrowersyjnych mechanizmów reprodukcyjnych w świecie przyrody. Jaki ptak słynie z tego typu zachowania i z jakiego powodu zdecydował się na tak radykalną strategię? Odpowiedź na to pytanie wymaga zrozumienia nie tylko samego zjawiska, lecz także jego przyczyn, gatunków zaangażowanych oraz zmian zachodzących pod wpływem czynników środowiskowych.
Gatunek najbardziej znany z pasożytnictwa lęgowego – kukulka zwyczajna
Wśród ptaków stosujących pasożytnictwo lęgowe, *kukułka zwyczajna (Cuculus canorus)* odgrywa rolę głównego reprezentanta tego zjawiska [5]. Samice tej gatunku są znane z tego, że w sezonie lęgowym mogą złożyć nawet do 20 jaj, które podrzucają do gniazd różnych drobnych ptaków, głównie zamieszkujących podobne środowiska — często o podobnych wzorach jaj, co ułatwia akceptację przez ptaki gospodarzy [4]. W składaniu jaj do gniazd, samica kukułki korzysta z wyrafinowanych mechanizmów naśladownictwa, starając się, by jej jaja były jak najbardziej podobne do jaj gospodarzy — co znacząco zwiększa szanse na ich przyjęcie [5].
Po wykluciu się pisklęcia kukułki, młode bardzo agresywnie likwiduje konkurencyjne jaja lub młode gospodarzy, wyrzucając je z gniazda, co pozwala mu na wyłączną opiekę ze strony rodziców gospodarzy, którzy nawet nie zdają sobie sprawy, że wychowują obce potomstwo [4].
Dlaczego ptaki stosują pasożytnictwo lęgowe i co na to wpływa?
Podstawowa przyczyna, dla której kukułka korzysta z pasożytnictwa lęgowego, to unikanie konieczności opieki nad własnym potomstwem. Dzięki temu, samica może znacznie zwiększyć swoją wydajność reprodukcyjną, gdyż nie musi budować czy pilnować własnego gniazda, a cały wysiłek poświęca na składanie jaj i ich podrzucanie [4].
Zmiana zachowań tych ptaków wynika także z czynników środowiskowych, szczególnie globalnego ocieplenia. Zmieniają się fazy sezonów lęgowych u ptaków gospodarzy, co utrudnia synchronizację ich rozmnażania z migracją kukułki. W konsekwencji, kukulka dostosowuje się, wybierając gatunki o dłuższych migracjach, które wcześniej nie były jej celem [1]. Podobne zmiany w zachowaniu pasożytniczym można zaobserwować na przykład u innych gatunków, takich jak ostrygojady czy kaczki edredonowe, które podrzucają swoje jaja do gniazd mew i innych ptaków o dominującej pozycji [2].
Inne ptaki stosujące pasożytnictwo lęgowe i różnice między gatunkami
Choć *kukułka zwyczajna* jest najbardziej znanym przykładem zachowań pasożytniczych, to nie jest jedynym ptakiem, który korzysta z tej strategii. Na przykład, *ostrygojady* i *kaczki edredonowe* również składają swoje jaja w gniazdach innych ptaków, głównie mew. Jednak w ich przypadku skuteczność wychowania obcego potomstwa jest często ograniczona z powodu zwiększonej agresji i ryzyka odrzucenia przez ptaki gospodarzy [2].
W ramach badań obserwacyjnych wykazano, że ponad połowa przypadków podrzucania jaj na zachodnim wybrzeżu Szkocji dotyczyła jedynie kilku gatunków, takich jak mewy siwe, ostrygojady i kaczki edredonowe [2]. Warto zauważyć, że od rozpoczęcia lat 90. XX wieku widać tendencję, że kukułki zaczęły wybierać gatunki bardziej migracyjne, co jest związane z globalnym ociepleniem i przesunięciem sezonów lęgowych [1].
Skutki pasożytnictwa lęgowego dla ptaków gospodarzy
Podrzucanie jaj znacząco zwiększa ryzyko dla ptaków gospodarzy, które mogą wychowywać obce potomstwo, tracąc energię i zasoby na wychowanie nie swojego potomstwa. W niektórych przypadkach, jak np. u mew, potomek pasywno-agresywnie przejmuje cały proces wychowawczy, zmuszając rodziców do karmienia obcego pisklęcia [2].
Z drugiej strony, istnieją gatunki, które mimo podrzucania jaj są w stanie przetrwać, choć ich szanse na przeżycie są znacznie mniejsze, co wynika z ryzyka agresji ze strony gospodarzy lub odrzutu przez opiekunów [2].
Podsumowanie
Podsumowując, pasożytnictwo lęgowe to złożony mechanizm reprodukcyjny, w którym głównym gatunkiem jest *kukułka zwyczajna*. Podrzucając swoje jaja do gniazd innych ptaków, odcina konieczność opieki nad własnym potomstwem, jednocześnie zwiększając szanse na sukces rozmnażania. Zmiany klimatyczne powodują, że te zachowania ulegają ewolucji, a wybór gatunków gospodarzy się zmienia — coraz częściej są to ptaki migrujące na długie dystanse. Inne gatunki, takie jak ostrygojady czy kaczki edredonowe, także korzystają z podobnych strategii, chociaż mniej skutecznie. Warto pamiętać, że pasożytnictwo lęgowe ma poważne skutki dla ptaków gospodarzy, wpływając na ich rozmieszczenie, sukces reprodukcyjny i ewolucję.
Źródła:
- [1] https://kopalniawiedzy.pl/kukulka-zwyczajna-Cuculus-canorus-jaja-podrzucac-gatunki-migracja-niemigrujace-zmiana-ocieplenie-Anders-Pape-Moller,11386
- [2] https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,382248,nie-tylko-kukulki-podrzucaja-jaja.html
- [3] https://www.rmf.fm/styl-zycia/news,79870,dlatego-kukulki-podrzucaja-swoje-jajka-innym-ptakom-malo-kto-o-tym-wie.html
- [4] https://www.lasy.gov.pl/pl/edukacja/lesnoteka-1/ptaki/kukulka
- [5] https://encyklopedialesna.com/haslo/pasozytnictwo-legowe/
CodeInk.pl to wielotematyczny portal pisany atramentem pasji. Znajdziesz tu treści z pogranicza biznesu, stylu życia, technologii i rozrywki – bez sztampy, z charakterem. Codziennie serwujemy porcję wiedzy i inspiracji, która zostawia ślad.